Jak odczytać akt po rosyjsku z Królestwa Polskiego

W Królestwie Polskim akta stanu cywilnego pisano po rosyjsku od 1868 do 1917 r. Cyrylica odstrasza, ale akt ma zawsze ten sam układ: to tłumaczenie polskiego aktu sprzed 1868 r., zdanie po zdaniu. Wystarczy wiedzieć, gdzie stoi data, ojciec, matka i chrzestni.

Ten sam akt, tylko po rosyjsku

W parafii św. Jakuba w Piotrkowie ostatnie akta po polsku są z 1867 r., a już pierwszy akt z 1868 r. jest po rosyjsku. Porównaj akt urodzenia z 1867 r. z aktem nr 9 z 1870 r.: mówią to samo, w tej samej kolejności. Dlatego niżej przy każdej części aktu po rosyjsku jest to samo zdanie z polskiego aktu z 1867 r.

Akta są w pisowni sprzed 1918 r.: ѣ czytaj jak e, і jak i, a twardego znaku ъ na końcu wyrazu nie czytaj. W słowniczku rosyjskiego słowa są w dzisiejszej pisowni, np. въ to в, a лѣтъ — лет. Tam też jest cała cyrylica.

Akt urodzenia, część po części

Akt urodzenia: po rosyjsku i to samo po polsku (1867 r.)

Петроковъ, 9

na lewym marginesie: Piotrków, nr 9

Miejscowość, w której urodziło się dziecko, i numer aktu.
Состоялось въ … дня … года въ … часу по полудни.

Działo się w … dnia … roku o godzinie … po południu.

Miejsce i data spisania aktu — nie urodzenia. Zwykle są tu dwie daty, o nich niżej.
Явился …, … лѣтъ отъ роду, … въ … жительствующій,

Stawił się …, [zajęcie] z …, lat … mający,

Ojciec dziecka: imię i nazwisko, wiek, zajęcie, miejsce zamieszkania. Czasem zamiast ojca stawiała się akuszerka — повивальная бабка.
въ присутствіи … и …

w obecności … i …

Dwóch świadków z wiekiem i zajęciem. Bywali nimi też słudzy kościelni.
и предъявилъ намъ дитя мужескаго пола, урожденное въ … дня … года,

i okazał Nam dziecię płci męskiej, urodzone w … dnia …,

Data i miejsce urodzenia. Dziewczynka: женскаго пола — płci żeńskiej. W innych aktach: объявляя, что оно родилось … — oświadczając, że urodziło się ….
отъ законной его супруги …, урожденной …, … лѣтъ отъ роду.

z jego małżonki … z …, lat … mającej.

Matka z nazwiskiem panieńskim (урожденной — z domu) i wiekiem. Z wieku obliczysz przybliżony rok jej urodzenia.
Дитяти этому на Святомъ Крещеніи дано имя …

Dziecięciu temu na chrzcie świętym dziś odbytym nadane zostały imiona …

Imię dziecka. W późniejszych aktach: Младенцу этому при святомъ крещеніи, совершенномъ сего числа …, дано имя … — niemowlęciu temu na chrzcie, odbytym dziś przez [księdza], nadano imię ….
а воспріемниками его были … и …

a rodzicami jego chrzestnymi byli … i …
Актъ сей объявляющему и свидѣтелямъ неграмотнымъ прочитанъ и только нами подписанъ.

Akt ten stawającemu i świadkom przeczytany, gdyż pisać nie umieją, przez Nas tylko podpisany został.

Kto podpisał akt. Неграмотные — niepiśmienni; wtedy podpisywał tylko ksiądz.

Dwie daty

Rosja liczyła dni według kalendarza juliańskiego, a my według gregoriańskiego. Dlatego w aktach są zwykle dwie daty, np. „Января двѣнадцатаго / двадцать четвертаго” — 12/24 stycznia. Pierwsza jest juliańska, druga nasza. W XIX w. różnica wynosiła 12 dni, od marca 1900 r. — 13 dni.

Licz według drugiej daty. Tak samo robią spisujący akta do Geneteki. Przez dwie daty zmienia się czasem nawet rok: chłopiec z aktu nr 9 z Piotrkowa urodził się 25 grudnia 1869 r. według kalendarza juliańskiego, czyli 6 stycznia 1870 r. według naszego.

Imiona i nazwiska

Często jest też zapis po polsku. Ksiądz dopisywał imię i nazwisko alfabetem łacińskim, zwykle w nawiasie, np. „Марианна Дзевульская (Maryanna Dziewulska)” — akt nr 420 z 1870 r. Wtedy masz gotową polską pisownię.
Gdy polskiego zapisu nie ma, przepisz nazwisko litera po literze według tabeli cyrylicy w słowniczku. Spisujący przenosili nazwiska różnie, więc w Genetece sprawdź kilka wariantów.
Imiona bywają w formie rosyjskiej. Józef to Юзефъ, Іосифъ albo Осипъ (tak w aktach z Piotrkowa z lat 1868–1870), Katarzyna — Екатерина. Najczęstsze imiona są w słowniczku.
Nazwiska się odmieniają, jak po polsku: Дзевульская, Дзевульской, Дзевульскою to ciągle Dziewulska.

Akt ślubu

Zaczyna się tak samo — „Состоялось въ …” — a dalej mówi o ślubie. Zobacz śluby z Piotrkowa z 1870 r.:

Akt ślubu: najważniejsze części

Объявляемъ, что въ присутствіи свидѣтелей … и … сего числа заключенъ религіозный брачный союзъ между:

Oświadczamy, że w obecności świadków … i … dziś zawarto religijny związek małżeński między:

Data aktu to data ślubu. Świadkowie są z wiekiem i zajęciem.
…, холостымъ, урожденнымъ въ …, проживающимъ въ …, сыномъ покойнаго … и …, … лѣтъ отъ роду,

…, kawalerem, urodzonym w …, zamieszkałym w …, synem zmarłego … i …, lat …,

Pan młody z miejscem urodzenia, rodzicami i wiekiem — po nich znajdziesz jego akt urodzenia. Покойнаго — zmarłego; находящейся въ живыхъ — żyjącej: wiesz, czy rodzice jeszcze żyli.
и …, дѣвицею, дочерью … и …

i …, panną, córką … i …

To samo o pannie młodej. Wdowa to вдова, wdowiec — вдовецъ.
Браку сему предшествовали … оглашенія …

Małżeństwo to poprzedziły zapowiedzi …

Daty i parafie zapowiedzi. Gdy młodzi byli z różnych parafii, bywa wymieniona druga — to podpowiedź, gdzie szukać dalej.
Новобрачные объявляютъ, что ими не заключено предбрачнаго договора.

Nowożeńcy oświadczają, że nie zawarli umowy przedślubnej.

Stała formuła. Dalej bywa zgoda rodzica na ślub niepełnoletniej osoby — позволеніе.

Akt zgonu

Zobacz zgony z Piotrkowa z 1870 r.:

Akt zgonu: najważniejsze części

Явились … и … и объявили, что … дня … года въ … часу умеръ …

Stawili się … i … i oświadczyli, że dnia … roku o godzinie … zmarł …

Dwóch zgłaszających, często ktoś z rodziny. Data śmierci też bywa podwójna. Zmarła kobieta: умерла.
…, … лѣтъ отъ роду, рожденный въ …, сынъ … и …

…, lat …, urodzony w …, syn … i …

Wiek, miejsce urodzenia i rodzice. Przy osobach w małżeństwie — współmałżonek: оставивъ послѣ себя … — pozostawiwszy po sobie (np. wdowę) ….
По удостовѣреніи о кончинѣ … актъ сей …

Po upewnieniu się o zgonie … akt ten …

Stała formuła na końcu aktu.

Dopiski na marginesie

Na prawym marginesie bywają późniejsze dopiski, często po polsku. Przy jednym z aktów urodzenia ze Skierniewic z 1895 r. jest dopisek z 1953 r.: sąd sprostował nazwisko dziecka i rodziców. Czytaj je zawsze — mogą zmieniać to, co jest w akcie.

Gdy utkniesz

Porównaj trudne słowo z innymi aktami na tej samej stronie. Formuły się powtarzają, więc w innym akcie to samo słowo może być czytelniejsze.
Sprawdź słowo w słowniczku rosyjskiego.
Poproś o pomoc na forum Polskiego Towarzystwa Genealogicznego, w dziale Tłumaczenia — rosyjski. Po założeniu konta dodaj temat z tytułem w rodzaju „Akt urodzenia, Kowalska - Krobia 1874”, a w treści podaj numer aktu, parafię, rok, znane nazwiska i link do skanu. Jeden temat to jeden akt.

Źródła

Informacje sprawdziliśmy 8 października 2026 r. Przepisy, opłaty i strony internetowe się zmieniają. Zauważysz błąd? Napisz: aex.tomas@gmail.com.

Dalej: Jak odczytać niemiecki akt z urzędu stanu cywilnego →