← Poradnik

Akta z Kresów w archiwach Ukrainy, Litwy i Białorusi

Dużo ksiąg z Kresów zostało tam, gdzie powstały. Z dzisiejszej Ukrainy część trafiła do Polski, ale z Litwy i Białorusi — bardzo niewiele, więc ich szukasz głównie w tamtejszych archiwach. Coraz więcej skanów jest w internecie; strony archiwów są zwykle po ukraińsku, litewsku, białorusku albo rosyjsku.

Najpierw sprawdź, czy księgi nie ma w Polsce — zob. Księgi zabużańskie: akta z Kresów w polskich archiwach.

Ukraina

Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie

Najważniejsze archiwum dla Galicji Wschodniej. Według AGAD są w nim m.in. księgi greckokatolickie z lat 1686–1968 (fond 201, opis 4a), rzymskokatolickie z lat 1600–1946 (fond 618, opis 2) i księgi 57 gmin żydowskich (fond 701, opis 1).

• Katalogi ksiąg rzymskokatolickich, greckokatolickich i prawosławnych, po ukraińsku, są do pobrania w dziale pomocy archiwalnych (katalogi katolickie zaktualizowano w czerwcu 2026 r.).
• Skany ksiąg rzymskokatolickich (fond 618, opis 2) archiwum udostępnia jako pliki PDF na stronie „Fond 618 opis 2” — w październiku 2026 r. lista sięgała pozycji 3235. Numer pozycji znajdziesz w katalogu.
• Do czytelni zapisuje się telefonicznie — na październik 2026 r. zapisy prowadzono 23 września. Terminy archiwum podaje w aktualnościach na stronie.

Archiwa obwodowe

Księgi różnych wyznań mają też archiwa państwowe obwodów — według AGAD m.in. w Iwano-Frankiwsku (dawny Stanisławów), Łucku, Równem i Tarnopolu, a księgi rzymskokatolickie diecezji łuckiej także w Żytomierzu (ok. 90 parafii) i Tarnopolu (ok. 20 parafii). Spisy ksiąg archiwa publikują na swoich stronach, po ukraińsku.

• Zbiory wielu archiwów ukraińskich naraz przeszukasz w międzyarchiwalnym portalu wyszukiwawczym — w październiku 2026 r. miał opisy ponad 65 tys. fondów i ponad 25 mln skanów.
• Baza pra.in.ua zbiera indeksy osób urodzonych na Ukrainie w latach 1650–1920 (część danych po zarejestrowaniu).
• Według AGAD skany ksiąg z archiwum we Lwowie i innych archiwów są też w serwisie FamilySearch (po zalogowaniu).

Urzędy stanu cywilnego na Ukrainie

Część ksiąg z XX w. jest w archiwach ukraińskich urzędów stanu cywilnego. AGAD radzi kontaktować się z nimi przez polskie konsulaty (we Lwowie i Łucku). Archiwum w Bydgoszczy pisze ogólnie, że o odpis z zagranicznego urzędu stanu cywilnego prosi się przez konsulat tego kraju w Polsce. Zanim wyślesz dokumenty, zapytaj konsulat, czy przyjmie taką sprawę i ile to kosztuje.

Litwa

Kto szuka przodków na ziemiach dawnej Litwy, musi według AGAD sprawdzić archiwa zarówno dzisiejszej Litwy, jak i Białorusi. Państwowe Archiwum Historyczne Litwy w Wilnie ma księgi ponad 600 parafii rzymskokatolickich z dzisiejszej Litwy i ponad 200 z dzisiejszej Białorusi, a także ponad 200 parafii prawosławnych oraz księgi ewangelickie, unickie i żydowskie.

• Skany ksiąg archiwa litewskie udostępniają w internecie. AGAD (2023) wskazuje portal epaveldas.lt; wyszukiwarka przyjmuje nazwy litewskie. Portal zapowiada przejście do nowego serwisu ekultura.lt.
• Genmetrika — skany ksiąg, indeksy i spisy, zebrane przez użytkowników (od 2018 r. ok. 4 tys. ksiąg); metrikai.lt — indeksy. Obie strony są po litewsku.
• Archiwum w Bydgoszczy dodaje, że część litewskich ksiąg jest też na mikrofilmach i w serwisie FamilySearch.

Białoruś

Księgi metrykalne przechowują narodowe archiwa historyczne Białorusi w Mińsku i w Grodnie. AGAD radzi pisać do nich po rosyjsku.

• Uwaga: Narodowe Archiwum Historyczne Białorusi w Mińsku ogłosiło na swojej stronie, że od 17 września 2026 r. czasowo nie przyjmuje od osób prywatnych zleceń poszukiwań biograficznych, bo ma ich za dużo. Do czytelni trzeba się wcześniej zapisać.
• Indeksy z ponad 350 parafii z dzisiejszej Białorusi ma Geneteka — zob. Przodkowie z Kresów: od czego zacząć.

Jak pisać do archiwum za granicą

• Podaj nazwę miejscowości także w dzisiejszym brzmieniu (po ukraińsku, litewsku, białorusku) i nazwę powiatu lub obwodu.
• Podaj wyznanie, parafię, imiona i nazwiska oraz przynajmniej przybliżone lata.
• Jeśli masz z katalogu numer fondu, opisu i pozycji, podaj go — to skraca poszukiwania.
• Przed zleceniem płatnych poszukiwań zapytaj o koszt i sposób zapłaty.