← Poradnik

Od czego zacząć szukanie przodków

Najwięcej na początek dowiesz się od rodziny i z domowych szuflad. Zanim pójdziesz do urzędu czy archiwum, zbierz to, co już masz — każde imię, data i nazwa miejscowości oszczędzą Ci potem godzin szukania.

Zacznij od siebie i idź wstecz

Przodków szuka się pokolenie po pokoleniu: od siebie do rodziców, od rodziców do dziadków, dalej do pradziadków. Każdy znaleziony akt podaje zwykle imiona rodziców, a więc prowadzi o pokolenie dalej. Nie zaczynaj od sławnej osoby o tym samym nazwisku — to najczęściej ślepa uliczka.

Dla każdej osoby zapisz:

• imię i nazwisko, a u kobiet także nazwisko panieńskie;
• datę i miejsce urodzenia, ślubu i śmierci — choćby w przybliżeniu („około 1900 r.”);
• wyznanie: katolicy, ewangelicy, prawosławni i Żydzi mieli osobne księgi;
• zawód i miejsca, w których mieszkała.

Porozmawiaj z rodziną

Najstarsze osoby w rodzinie pamiętają to, czego nie ma w żadnym dokumencie. Zapytaj o:

• miejscowości — gdzie urodzili się i mieszkali dziadkowie i pradziadkowie, i do jakiej parafii należeli. Dopytaj o gminę albo powiat: w Polsce jest wiele wsi o tej samej nazwie;
• nazwiska panieńskie babć i prababć;
• przeprowadzki — np. przesiedlenie z Kresów Wschodnich po 1945 r.;
• wojsko, wojnę, wyjazdy za granicę;
• dokumenty i zdjęcia — kto je ma i czy możesz zrobić kopie.

Jeśli rozmówca się zgodzi, nagraj rozmowę albo spisz ją od razu. Pamięć po latach bywa zawodna: mylą się daty i osoby. Traktuj opowieści jako trop i potwierdzaj je w dokumentach.

Przejrzyj domowe dokumenty

Zajrzyj do szaf, szuflad, na strych. Nie wyrzucaj niczego na tym etapie — dokument, który wydaje się bez znaczenia, może się później okazać kluczowy. Szczególnie przydają się:

• akty urodzenia, ślubu i zgonu, metryki chrztu;
• dowody osobiste, paszporty, książeczki wojskowe;
• świadectwa szkolne, dyplomy, legitymacje;
• listy, pocztówki, pamiętniki, nekrologi, wycinki z gazet;
• obrazki z pierwszej komunii, modlitewniki i książki z dedykacjami.

Opisz zdjęcia, póki jest kogo zapytać: kto na nich jest, gdzie i kiedy je zrobiono. Archiwiści radzą pisać to na kopercie albo kartce dołączonej do zdjęcia, nie na jego odwrocie. Zrób skany albo zdjęcia telefonem i daj kopie rodzinie — tak łatwiej przetrwają.

Odwiedź cmentarz

Na nagrobkach są daty urodzenia i śmierci, a często nazwiska panieńskie. Sfotografuj groby rodzinne. Parafia albo zarządca cmentarza ma księgę cmentarną, w której bywa więcej informacji. Grobów możesz też szukać w internecie, np. w ogólnopolskiej wyszukiwarce grobonet.com.

Zapisuj, skąd wiesz

Przy każdej informacji zanotuj jej źródło, np. „akt urodzenia nr 45 z 1902 r., parafia Bodzentyn” albo „opowiadała ciocia Zofia, 2026 r.”. Gdy po latach znajdziesz sprzeczne daty, będziesz wiedzieć, której wierzyć. Drzewo możesz prowadzić na papierze albo w programie genealogicznym — ważne, żeby notatki były w jednym miejscu.

Sprawdź, gdzie leżała miejscowość

Granice w Polsce zmieniały się wiele razy. To, w którym zaborze leżała miejscowość, decyduje, w jakim języku pisano akta (po polsku, łacinie, rosyjsku czy niemiecku) i gdzie są dziś. Sprawdzisz to w narzędziu Zabór i język akt.

Co dalej

1. Akty z ostatnich 100 lat (urodzenia) i 80 lat (śluby, zgony) zamówisz w urzędzie stanu cywilnego — zobacz, jak zamówić odpis aktu.
2. Starszych szukaj najpierw w internecie: w bazie Geneteka i w skanach ksiąg.
3. Gdzie jest konkretny akt, podpowie narzędzie Gdzie są akta.

Dalej: Jak zamówić odpis aktu urodzenia, ślubu lub zgonu →