← Wszystkie słowniczki

Słowniczek: łacina w aktach

Po łacinie pisano księgi metrykalne parafii katolickich: w Galicji przez cały XIX w., w zaborze pruskim w księgach parafialnych, a w całym kraju w księgach sprzed 1808 r. Wpisy są krótkie i powtarzalne — kilkadziesiąt słów wystarczy, żeby je odczytać.

Jak zbudowany jest cały akt i gdzie w nim szukać dat, rodziców i chrzestnych — przeczytasz w poradniku: Jak odczytać akt metrykalny po łacinie.

Nie wiesz, w jakim języku są akta Twojej miejscowości? Sprawdź w narzędziu Zabór i język akt.

Chrzest, ślub, pogrzeb

natus, nata

urodzony, urodzona

baptizatus, baptizata

ochrzczony, ochrzczona

baptizavi

ochrzciłem „Ego … baptizavi” — ja, ksiądz …, ochrzciłem

copulati

zaślubieni

copulavi

połączyłem węzłem małżeńskim, udzieliłem ślubu

benedixi

pobłogosławiłem (udzieliłem ślubu) „Benedixi Ego …” pod wpisem ślubu — udzieliłem ślubu ja, ksiądz …

matrimonium

małżeństwo

sponsus, sponsa

narzeczony, narzeczona (pan młody, panna młoda)

banni, proclamationes

zapowiedzi

mortuus, mortua

zmarły, zmarła

defunctus, defuncta

zmarły, zmarła

obiit

zmarł

sepultus, sepulta

pochowany, pochowana

sepelivi

pochowałem „Sepelivi ego …” — pochowałem ja, ksiądz …

provisus, provisa

zaopatrzony, zaopatrzona (sakramentami przed śmiercią)

causa mortis

przyczyna śmierci

morbus

choroba

liber natorum, liber baptizatorum

księga urodzonych, księga ochrzczonych

liber copulatorum

księga zaślubionych

liber mortuorum, liber defunctorum

księga zmarłych

testes

świadkowie

patrini, levantes

rodzice chrzestni patrinus — ojciec chrzestny, matrina — matka chrzestna

obstetrix

akuszerka, położna

infans

dziecko, niemowlę

proles

potomstwo, dziecko

gemelli

bliźnięta

legitimus, illegitimus

ślubny (prawowity), nieślubny (o dziecku)

ex thoro legitimo

z łoża ślubnego (dziecko ślubne)

conjugum legitimorum (C. L.)

prawowitych małżonków (dziecko ślubne) „Catharinam Benedicti et Barbarae … C. L.” — Katarzynę, córkę Benedykta i Barbary, prawowitych małżonków

parochus

proboszcz

vicarius

wikariusz

parochia

parafia

ecclesia

kościół

coemeterium

cmentarz

Rodzina

pater, mater

ojciec, matka

parentes

rodzice

filius, filia

syn, córka

avus, avia

dziadek, babka

proavus, proavia

pradziadek, prababka

nepos, neptis

wnuk, wnuczka czasem też bratanek, siostrzeniec

frater, soror

brat, siostra

maritus, uxor

mąż, żona

conjuges

małżonkowie

derelictus, derelicta

pozostawiony, pozostawiona (owdowiały) „maritus derelictae consortis” — mąż, po którym została żona; „uxor derelicti mariti” — żona, po której został mąż

vidua, viduus

wdowa, wdowiec

virgo

panna

juvenis

kawaler, młodzieniec

caelebs

kawaler, nieżonaty

orphanus, orphana

sierota

privignus, privigna

pasierb, pasierbica

vitricus, noverca

ojczym, macocha

socer, socrus

teść, teściowa

gener, nurus

zięć, synowa

patruus

stryj (brat ojca)

avunculus

wuj (brat matki)

amita, matertera

ciotka (siostra ojca), ciotka (siostra matki)

consanguineus

krewny

de domo

z domu (nazwisko panieńskie)

quondam (q.)

nieżyjący, zmarły (dosłownie: niegdyś) „filius quondam Joannis” — syn zmarłego Jana

annorum

lat (wiek) „annorum 30” — lat 30

aetatis

w wieku

Stan i zawód

agricola

rolnik

colonus

kmieć, gospodarz, rolnik (chłop z ziemią)

hortulanus

zagrodnik (chłop z małym gospodarstwem), ogrodnik

inquilinus

komornik (chłop bez ziemi, mieszkający u kogoś)

laboriosus

pracowity — tytuł chłopa „laboriosus Joannes” — pracowity Jan

famatus

sławetny — tytuł mieszczanina

honestus

uczciwy — tytuł chłopa lub mieszczanina

generosus

urodzony — tytuł szlachcica

nobilis

szlachetny, szlachcic

magnificus

wielmożny

civis

mieszczanin, obywatel

incola

mieszkaniec

famulus, famula

sługa, służąca (parobek, dziewka)

molitor, molendinator

młynarz

faber

kowal, rzemieślnik faber ferrarius — kowal

sartor

krawiec

sutor

szewc

textor

tkacz

pistor

piekarz

lanio

rzeźnik

figulus

garncarz

caupo

karczmarz

pastor

pasterz w księgach ewangelickich też pastor

opilio

owczarz, pasterz

miles

żołnierz

possessor

posesor (dzierżawca majątku), właściciel

haeres

dziedzic (właściciel majątku)

judaeus

Żyd

Miejsce i wyznanie

villa

wieś

oppidum

miasteczko

civitas

miasto

domus

dom „Nr domus 12” — dom nr 12

ex, de

z (pochodzący z)

catholicus

katolik, katolicki

ritus latini, ritus graeci

obrządku łacińskiego (rzymskokatolik), obrządku greckiego (grekokatolik)

acatholicus

niekatolik (zwykle protestant)

lutheranus

luteranin

religio

wyznanie, religia

Daty i formuły

anno Domini

roku Pańskiego

die

dnia

mensis

miesiąca

hora

godzina

mane

rano

vespere

wieczorem

nocte

w nocy

meridie

w południe

hodie

dzisiaj

heri

wczoraj

eodem die

tego samego dnia

idem, eadem

ten sam, ta sama (jak wyżej)

ut supra

jak wyżej

Miesiące

Uwaga na skróty 7bris, 8bris, 9bris i 10bris: cyfra to nie numer miesiąca. 7bris (septem — siedem) to wrzesień, 8bris — październik, 9bris — listopad, 10bris albo Xbris — grudzień.

Liczebniki

W datach „dies” jest często rodzaju żeńskiego, stąd „die prima”, „die secunda”. Liczby zapisywano też cyframi rzymskimi.

Imiona

W aktach imiona stoją często w dopełniaczu: „filius Joannis et Mariannae” — syn Jana i Marianny.

Słowniczek przygotowaliśmy na podstawie słowników i wzorów aktów, a hasła porównaliśmy z Wikisłownikiem. Zauważysz błąd albo brakuje Ci słowa? Napisz: aex.tomas@gmail.com.