← Wszystkie słowniczki

Słowniczek: niemiecki w aktach

Po niemiecku pisano akta urzędów stanu cywilnego (Standesamt) w zaborze pruskim od 1874 r., księgi parafii ewangelickich, a na ziemiach należących do Niemiec — wszystkie akta do 1945 r. Akta urzędów mają drukowany formularz, więc te same zwroty powtarzają się w każdym akcie.

Jak zbudowany jest cały akt i gdzie w nim szukać dat, rodziców i chrzestnych — przeczytasz w poradniku: Jak odczytać niemiecki akt z urzędu stanu cywilnego.

Nie wiesz, w jakim języku są akta Twojej miejscowości? Sprawdź w narzędziu Zabór i język akt.

Księgi i akta do połowy XX w. pisano zwykle pismem neogotyckim (Kurrent), a drukowane formularze urzędów stanu cywilnego — czcionką gotycką (Fraktur). Litery wyglądają inaczej niż dziś: np. „e” przypomina „n”, a „s” ma dwie postacie.

Urząd stanu cywilnego: formuły aktów

Standesamt

urząd stanu cywilnego

Standesbeamter

urzędnik stanu cywilnego

Vor dem unterzeichneten Standesbeamten erschien heute

Przed niżej podpisanym urzędnikiem stanu cywilnego stawił się dzisiaj

der Persönlichkeit nach bekannt

znany osobiście (tożsamość znana urzędnikowi)

wohnhaft zu, wohnhaft in

zamieszkały w

und zeigte an, dass

i zgłosił, że

der Anzeigende

zgłaszający „Sohn des Anzeigenden” — syn zgłaszającego

zum Zweck der Eheschließung

w celu zawarcia małżeństwa

die Verlobten

narzeczeni

von der … seiner Ehefrau

z … jego żony

ein Kind männlichen Geschlechts, weiblichen Geschlechts

dziecko płci męskiej, płci żeńskiej

welches den Vornamen … erhalten habe

które otrzymało imię …

Vorgelesen, genehmigt und unterschrieben

Przeczytano, zatwierdzono i podpisano

des Schreibens unkundig

nie umie pisać

mit Handzeichen

znakiem ręcznym (krzyżykami zamiast podpisu)

Vormittags, Nachmittags um … Uhr

przed południem, po południu o godzinie …

Zdarzenia i dokumenty

Geburt, geboren (geb.)

urodzenie, urodzony

Zwillingsgeburt

poród bliźniaczy (bliźnięta) każde z bliźniąt ma osobny akt

Taufe, getauft

chrzest, ochrzczony

Heirat, Eheschließung

ślub, zawarcie małżeństwa

Trauung, getraut

ślub (kościelny), poślubieni

Aufgebot

zapowiedzi

Tod, gestorben (gest., †)

śmierć, zmarł

verstorben

zmarły, nieżyjący

Sterbefall

zgon

Begräbnis, begraben, beerdigt

pogrzeb, pochowany

Todesursache

przyczyna śmierci

Kirchenbuch

księga kościelna (parafialna)

Geburtsurkunde, Heiratsurkunde, Sterbeurkunde

akt urodzenia, akt małżeństwa, akt zgonu

Pfarrei, Kirchspiel

parafia

Gemeinde

gmina; też parafia (zbór)

Pfarrer

proboszcz, pastor

Kirche

kościół

Friedhof

cmentarz

Pate, Patin (Taufpaten)

ojciec chrzestny, matka chrzestna (chrzestni)

Zeuge, Zeugen

świadek, świadkowie

Hebamme

akuszerka, położna

Rodzina

Vater, Mutter

ojciec, matka

Eltern

rodzice

Sohn, Tochter

syn, córka

Kind

dziecko

ehelich, unehelich

ślubny, nieślubny (o dziecku)

Zwillinge

bliźnięta

Ehemann, Ehefrau

mąż, żona

Eheleute

małżonkowie

Witwe, Witwer

wdowa, wdowiec

ledig

stanu wolnego (niezamężna, nieżonaty)

Junggeselle

kawaler

Jungfrau

panna

Großvater, Großmutter

dziadek, babka

Bruder, Schwester

brat, siostra

Schwiegervater, Schwiegermutter

teść, teściowa

Schwiegersohn, Schwiegertochter

zięć, synowa

Stiefvater, Stiefmutter

ojczym, macocha

Waise

sierota

geborene (geb.)

z domu (nazwisko panieńskie)

weiland

nieżyjący, zmarły (dosłownie: niegdyś)

… Jahre alt

lat … (wiek)

Stan i zawód

Bauer

chłop, rolnik (gospodarz)

Landwirt

rolnik

Wirt

gospodarz; też karczmarz

Gärtner

zagrodnik (na Śląsku i w Prusach: chłop z małym gospodarstwem); ogrodnik

Häusler

chałupnik (chłop z chałupą, bez ziemi lub z małym kawałkiem)

Kätner, Kossät

chałupnik, zagrodnik (Prusy, Pomorze)

Einlieger, Inwohner

komornik (mieszkający u kogoś)

Instmann

robotnik folwarczny (Prusy Wschodnie)

Tagelöhner

wyrobnik (robotnik dniówkowy)

Arbeiter

robotnik

Knecht, Magd

parobek, dziewka (służąca)

Müller

młynarz

Schmied

kowal

Schneider

krawiec

Schuhmacher, Schuster

szewc

Weber

tkacz

Zimmermann

cieśla

Tischler

stolarz

Bäcker

piekarz

Fleischer, Metzger

rzeźnik

Gastwirt, Krüger

karczmarz, oberżysta

Lehrer

nauczyciel

Bergmann

górnik

Gutsbesitzer

właściciel majątku (ziemianin)

Eigentümer

właściciel

Soldat

żołnierz

Miejsce i wyznanie

Dorf

wieś

Stadt

miasto

Kreis

powiat

Regierungsbezirk

rejencja (okręg w prowincji)

Provinz

prowincja

Gut, Rittergut

majątek, majątek rycerski

Vorwerk

folwark

katholisch

katolicki

evangelisch, lutherisch

ewangelicki, luterański

mosaisch, jüdisch

mojżeszowy, żydowski

Daty

Jahr, Monat, Tag

rok, miesiąc, dzień

am … des Jahres

dnia … roku

heute, gestern

dzisiaj, wczoraj

Miesiące

W starszych księgach parafialnych zdarzają się łacińskie skróty miesięcy: 7ber, 8ber, 9ber i 10ber (Xber) to wrzesień, październik, listopad i grudzień.

Liczebniki

W liczbach złożonych jedności są przed dziesiątkami: 25 to „fünfundzwanzig” (pięć i dwadzieścia). Rok 1889 w akcie: „tausend achthundert achtzig und neun” albo „achtzehnhundert neunundachtzig”.

Imiona

Urzędnicy często zapisywali polskie imiona w formie niemieckiej.

Słowniczek przygotowaliśmy na podstawie słowników i wzorów aktów, a hasła porównaliśmy z Wikisłownikiem. Zauważysz błąd albo brakuje Ci słowa? Napisz: aex.tomas@gmail.com.